Ebcedle ilgilenecekseniz edebiyat konusundan hareket edin, faldan, büyüden değil. Ebced bilen birilerini arıyorsanız bunlar da eski edebiyat hocalarıdır, üfürükçüler değil. Üniversitelerde ders verirler çoğunlukla, izbe odalarda muska yazıp büyü satmazlar.

“İsminin nasıl yazıldığına bak hesapla, aaa ne kadar kolay!” Kolay olan ne? İsminin ebced hesabındaki karşılığı ne işe yarayacak? O sayıyı uğurlu mu sayacaksın? Yok böyle bir şey.

Ebced her şeyden önce bir edebî sanattır. Uygulanış biçiminden ötürü “tarih düşürme” de denir. Ne işe yarar diye düşünebilirsiniz. Öncelikle sanatsal açıdan bakalım. Bugün Mona Lisa ne işe yarıyorsa ebced de o işe yarar. Ancak bakar, hayranlıkla seyredersiniz. Tabii tek işlevi bu değil. “Tarih düşürme” işlevi çok önemli. Diyelim ki bir camie gittiniz. Üzerindeki kitabede şiir yazılı. İşte o şiirin son beytindeki (ya da son mısraındaki) harflerin ebced karşılığını doğru hesaplayabilirseniz yapının inşa tarihini bulursunuz. (Çok önemli bir püf noktası: Böyle bir işe girişirseniz hicrî tarihi miladîye çevirmeyi unutmayın.)

Divan edebiyatında her önemli olay şiirlerle ölümsüzleştirilirdi. Büyük fetihlerden tutun da sevilen bir kişinin ölümüne, bir şehzadenin doğumuna, mahalleye küçük bir çeşme inşa edilmesinden, padişahın tahta çıkışına kadar her şey şiirlere konu edilirdi. İşte bu şiirlerin son beyitlerinde anlatılan olayın tarihi gizlidir. IV. Murad’ın Bağdad Seferi’ni anlatan bir şiir bu seferin tarihini şifreli olarak içinde barındırır. Sultan Abdülmecid’in tersanede yeni bir gemi inşa ettirmesini anlatan bir şiir, geminin yapım tarihini bildirir. Bunların binlerce örneği mevcuttur.

Bu şairler, edibler o kadar ustadır ki yazdıkları şiir hem aruz veznine uyar, hem kafiyelenişi kusursuzdur hem de harflerini toplayınca şifreler elde edilir. “Aa ne kadar kolaymış, ismini yaz, hesaplayıver.” diyenler bir kere daha düşünsün.

Peki bu hesaplar nasıl yapılır? Öncelikle iyi bir Osmanlıca ve edebiyat bilgisi gereklidir. Eski harfleri ve onların ebced karşılıklarını bilmeden olmaz. Daha sonra ebced konusunda özellikle çalışmış olmak gerekir. Çünkü ebced hesabı kendi içinde çeşitlidir. Yarım ebced, tam ebced vs. Kullanılan yöntemin hangisi olduğunu bilmezseniz hesap yanlış çıkar. Ebced öyle “Ali’nin karşılığı 110, ebced yaptım.” demekle olmaz.

İşte bu açılardan ebced hesabı edebiyatımız için olduğu kadar tarih, halk kültür vs. alanlar için de son derece önemlidir. Bu nedenle araştırılıp öğrenilmesinde yarar var. İlgilenen arkadaşlara kolay gelsin.
(Fal içinse kahveyi tavsiye ederim.)

Agâh sırrı Levend, Divan Edebiyatı
Ord. Prof. Dr. Fuad Köprülü, Türk Edebiyatı Tarihi
Ahmet Kabaklı, Divan Edebiyatı
Prof. Dr. İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü
Hamdi Birgören & M. Ayyıldız, Edebiyat Bilgi ve Teorileri
Hayati Develi, Osmanlıca Lûgat
vs.

Ayrıca, İskender Pala’nın Babilde Ölüm İstanbul’da Aşk isimli romanında da ebced hesabı çok kritik bir yer tutar. Kitabın kurgusu tamamen ebced üzerine kuruludur. Son derece zekice işlenmiş, okuması çok keyifli bir kitaptır. İyi okumalar.

yöneticinin notu: mesajınızın bir kısmını sildim. lütfen yukardaki yorumları okuyunuz.