Ebced Hesabı İle Tarih Düşürmek
Ecdadımız, olayların tarihlerini çeşitli usûllerle kaydetmişlerdir. En yaygın şekil; sade, açık ve sanatsız olarak tarihi bilmektir. Öğretici veya halka hitap edici eserlerde genellikle bu yol kullanılmıştır. Nitekim tarih kitapları hadiseleri kronolojik sırayla anlatır, gün, ay ve yılı açıkça yazarlardı: “Niğbolu Zaferi 21 Z ilhicce 798’de vukû buldu.” “Çelebi Sultan Muhammed, 824 senesi cemâdelûlâsı evâilinde (başlarında) Edirne’de irtihal-i dâr-ı beka eyledi.”… gibi.
Bunun yanı sıra, bilhassa edebî eserlerde, tercüme-i hal kaynaklarında ve kitabelerde, daha başka sanatkârâne, saklı ve örtülü ifadelerle tarih kaydetme usûllerinin bulunup geliştirildiğini ve çok kullanıldığını görüyoruz.
Bu değişik ve sanatlı usûllerden biri de ebced hesabıyla tarih düşürmektir. Ebced kelimesinin izahına pek çok söz söylenmiştir. Biz bu teferruata girmeyeceğiz. Kısaca söylemek gerekirse ebced; alfabe mânâsına kullanılmış ve meselâ mektebe yeni başlayan ve henüz alfabeyi öğrenme durumunda olan çocuk için tıfl-ı ebced-hân denmiştir.
Ebced hesabında da esas; alfabenin her harfine bir rakam değeri vermek; ve bir kelimeyi teşkil eden harflerin toplam rakam değerini, anlatılmak istenen bir hadisenin tarihine denk düşürmektir. Böylece, ebced hesabıyla belirli bir tarihi anlatan kelimelere veya satırlara baktığımızda karşımızda herhangi bir rakam göremeyiz; kâğıdı, kalemi de ele alıp o kelime veya satırın her harfinin rakam değerini birbiriyle toplaya toplaya sonucu bulmamız gerekir.
Bu ince usûl, çeşme, cami, medrese, han, hamam, kale, mezar… kitabelerinde; birçok tarihî olayların, kitap telif ve istinsahlarının, şahısların doğum ve vefatlarının tesbitinde o kadar çok kullanılmıştır ki, ebced hesabını bilmeden onları anlamak ve onlardan faydalanmak imkânsız hale gelmiştir. Biz bu hususu düşünerek, Osmanlı harflerini bilen meraklı okuyucularımıza ebced konusunda bazı bilgeler vermeyi, çeşitlerini ve inceliklerini kısaca da olsa belirtmeyi uygun ve faydalı bulduk.(Coşan M.E,Diyânet Gazetesi ,1978 )
Ebced Tablosu
Elif Harfi 1 ا |
Be 2 ب |
Cim 3 ج |
Dal 4 د |
He 5 ه |
Vav 6 و |
Ze 7 ز |
Ha 8 ح |
Tı 9 ط |
Ye 10 ى |
Kef 20 ك |
Lam 30 ل |
Mim 40 م |
Nun 50 ن |
Sin 60 س |
Ayın 70 ع |
Fe 80 ف |
Sad 90 ص |
Kaf 100 ق |
Rı 200 ر |
Şın 300 ش |
Te 400 ت |
Se 500 ث |
Hı 600 خ |
Zel 700 ذ |
Dad 800 ض |
Zı 900 ظ |
Gayın 1000 غ |
Not: Farsçaya özgü olan ve Arapça da bulunmayan p,ç,j ve kafı farisi harfleri sırasıyla be, cim, ze ve kef gibi hesaplanır.
Bu harflerin karşılıklarının hatırda tutulabilmesi için harfler bir kelime imişçesine okunur.Bu kelimeler ‘ebced ,hevvez, hutti, kelemen ,safes ,keraşet ,sehhaz ,dazığ’dır.Bunlardan ebced kelimesi elif, be, cim, ve dal harflerinden meydana gelmiştir ve sırasıyla 1, 2, 3, 4 rakamlarını gösterir.Diğerleri de böyledir.Onar onar ve yüzer yüzer artar bine kadar devam eder.Bişte bir şiirde bu harflerin tekabül ettikleri rakamları göz önünde tutarak bir olayın oluş tarihini belirtmeye tarih düşürmek denir.
Misal :
Nice kendi gibi iri sıçanı
Bir ısırmakla iki böldü kedi
Kuyruğu dikti dedim tarihin
Farenin hasretinden öldü kedi
Kıtasının dördüncü mısraında ki harfler toplandığı zaman 1213 rakamı bulunur ki bu rakam kedinin ölüm tarihidir.Burada hesap şöyle yapılmıştır.Farenin kelimesi f 80, elif 1, rı 200, he 5, nun 50, kef 20, hasretinden kelimesi ha 8, sin 60, rı 200, te 400, nun 50, dal 4, nun 50 ,öldü kelimesi elif 1, vav 6, lam 30, dal 4, ye 10 ,kedi kelimesi kef 20, dal 4, ye 10, hesaplamak suretiyle bunların toplamı 1213 rakamı elde edilir.
Tarih düşürmenin türlü yolları ve biçimleri vardır.
- Tarih –i tam:
Bir mısra veya bir beytin bütün harflerinin hesaba katıldığı tarihlere denir.
Mesela sururinin :
Gelmiş idi camie bir binamaz
Sarik imiş kim yiye yazdı dayak
Söyledi tarihini kayyim anın
Kaçtı pabuç hırsızı yalın ayak
Kıtasının son mısraının bütün harfleri toplandığında 1212 rakamı bulunur ki pabuç hırsızının camiden yalın ayak kaçış tarihidir.
- Mücevher tarih :
Bir mısraın veya beytin Arap alfabesinde ki noktalı harflerinin hesaba katıldığı tarihlere denir.Cevher,cevherin,mucem, menkut adı verilir.
Güş iden tarihi menkutum güler ahvaline
Kıldı vehbi nüş i sahba ile kendin maskara…1204
- Tarih-i mühmel:
Sadece noktalı harfleri hesaba katılan tarihlerin adıdır.
Fer virir mihr ile Galip gibi paşa sadre ….1239
- Tarih-i duta:
Bazen bir beytin her iki mısraında da aynı tarihler bulunur.böyle tarihlere iki katlı anlamına gelen dü-ta denir.
Kala i sivastopol alındı seyf i harb ile
Bazen tarihler de hem olayın cereyan ettiği tarih söylenir hem de ebced hesabıyla yine olayın tarihi belirtilir.
Lafzan u manen sururi söyledim tarihimi
Kıldım istanbulu bin yüz doksan üç salinde cay
Bu tarz olanlara lafzen ve manen tarih düşürmek denir.
Ayrıca lügazlı yani bilmeceli tarihler de düşürülmüştür….
Şerha çektim dağ yaktım göz göz ittim sinemi
Sengimi seyr eyleyen bilsün vefat tarihimi
Şair şerha çektim ile 1 rakamını,dağ yaktım ile eski yazıda sıfırı gösteren noktayı ,göz göz ettim ile de bugünkü sıfıra benzeyen iki tane 5 rakamını kast etmektedir.Böylece karşımıza 1055 tarihi çıkar.
Bir iki vü iki delik
Abdülmecid oldu melik
Beytinde de önce bir rakamı sonra 2 rakamı iki delik ile iki tane 5 yani 55 rakamı gösterilmekte böylece Abdülmecidin 1255 tarihinde tahta çıktığı belirtilmiş olmaktadır.
- Tamiyeli tarihler :
Bir mısrada ki harflerin toplamı bazan belirtilmek istemilen tarihten noksan ya da fazla olabilir.mesela 1210 tarihini belirtmek amacıyla düzenlenen mısrada ki harflerin toplamı 1240 tutuyorsa bu sefer de 40 çıkartılır.
Çıkarub leşkeri küffarı didim tarihin
Belgrad kalasını aldı mehemmed paşa
Beytinde ikinci mısrada ki kelimelerin ebced esabına göre ifade ettikleri rakamlar şöyledir.Belgrad 1237,kalasını 325 ,aldı 45,mehemmed 92,paşa 304..Bu rakamların toplamı 2003 tarihini verir.Halbuki Belgrad kalasının alınış tarihi 1152 dir.Şair 1152 yi bulmak için “çıkarub leşkeri küffarı” ifadesi ile işaret ettiği gibi ‘leşkeri küffar’ tamlamasının tutarı olan 851 i 2003 ten çıkarıyor.Böylece 2003-851=1152 tarihini olaya uygun olarak tespit etmiş bulunuyor.Burda ki bir incelik de küffar askerinin de kaleden atıldığının belirtilmesi. Hem sayısal manada küffar askerini kaleden çıkarıyor hem de gerçek manada kafir askerlerinin kaleden atıldığını söylüyor.
“beliz” acaba ebced hesabında kaça denk geliyor….?
merak ettim dorusu
osmanlıda tarih düşürme
s.a ziyaretiniz için tşkler… ben de osmanlıca öğrenmeye yeni başladım..ilgim vardı ama şimdiye kadar herangi bir çalışmam olmadı bu konuda…islamharfleri.com daki kursları indirmiştim,onlardan çalışıyorm ve faydasını da görüyorum…sizi arkadaş listeme ekledim..eminim burdan da öğreneceğim çok şey var..tekrar tşkler..hayırlı akşamlar…
ben de teşekkür ederim.
kolay gelsin.
hayırlı akşamlar.
merhaba
ilk adım ayşe kullanmıyorum
ebru ‘yu kullanıyorum
ebced hesabında nedir değeri..
artı bir kaç isim daha versem..
şükran
elif
şevki
beyazıt
….. zahmet olacak ama…
bilgilendirirseniz sevinirim..
benim adım rumeysa büşra
sanırım ebced hesabına göre isimlerimiz allahın isimleriyle eşleşiyormuş
ben çok önceden bi arkadaşa yaptırmıştım ama pek hatrlamıyorum açıkçası
sanırım büşra, allahın isimlerinden vedud’la eşleşiyodu
rica etsem benim ismimin de ebced hesabıyla kaç olduunu bulabilir misiniz
arkadaşlar, gizli ilimlerle alakalı degil bu site.
ebced herşeyden önce bir edebi sanattır.
hali hazırda biz gerisi ile ilgilenmiyoruz
isminizin ebced degerinin size ne faydası olacak bilemiyorum.
ama eger çok merak ediyorsanız, osmanlıca bir lügattan isminizin hangi harflerle yazıldıgını bulabilir ve devamında yukardaki tablodan her harfin rakamsal degerini bularak bunları toplayabilirsiniz. selametle..
ben nasıl bakıldığını merak ediyorum bunu nasıl öğrenebilirim.bu konuda bilgilendirmenizi rica edierim
RİCA
Ebced hesabı edebi bir sanat. bazı kişilerin ölümü, önemli olaylara(istanbul’un fethi gibi) v.s. bir mısra kelime ya da beyitle tarih düşülür.mesela beldetün tayyibe mana olarak güzel beldedir. fakat osmanlıca harflerle yazıp da ebcedin belirttiği sayılar verilirse İstanbul’un fetih tarihi olan 1453 ortaya çıkar.Ebced yıldızname gibi gelecekten haber verici batıl bir sanat değildir.gelecekten haber vermek ne Kuran-ı Kerim’de ne de Hadislerde kabul görmemiştir. Kuran-ı Kerim’den bir ayette ”Gaybı (geleceği)ancak Allah bilir” denmektedir.İsimlere gelince bazı kimseler isimlerin Allah lafızlarıyla eşitlenmesinden söz eder.Unutmayın ki hiç bir varlık ya da varlık ismi Allah’ın ismi şerifleriyle denk tutulmamalıdır. Bunu daha ayrıntılı öğrenmek isteyenler Diyanetin yayınladığı ilmihal’e baksınlar.Ebced bir tarih düşürme sanatı.
MERHABA.. SİZLERDE GÜZEL BİLGİLER ALMAK NE GÜZELL. DAHA ÖNCE ARAPÇAYA KARŞI İLGİM ÇOKTU FAKAT ÇOOKKK ARA VERDİM. BİR ARKADAŞIM SAYESİNDE ARAPÇAYA VE KURANI KERİME İLGİM FAZLALAŞTI EBCED HESABINIDA ÖĞRENMEK İSTİYORUM..ÇALIŞMLARINIZDA BAŞARILAR DİLERİM.SAYGILARIMLA
banada bu lazımdı teşekkür edelim ayrıca bazıları şu isim ebced hesabında neydi falan sormuşlar kendiniz hesaplamaya çalışın isminizi arapça olarak yazın we harflerin karşılığına bakıp toplayın armut piş ağzıma düş olmaz
bu hesap bu kadar kolay olamaz sözlükten isminin anlamını bul sonra hesapla…
böle bişiye inanıorm ama aslı bu oolmamalı
ismimim anlamı nedir bu bilgileri nasıl öğrenirim kendi hakkımda genel bilgileri ve hesaplamaları nasıl öğrenirim
selam,
güzel sözler ediyorsunuz ama, malesef bir insanda nazar, göz-degme, cin, büyü, ak-büyü, kirmizi-, kara büyü,… olup olmadigini hesapla ortaya cikaran, Türkiyede ya iki yada üc kisi vardir, böylesine de okadar dolandiricinin icinden rastlamak imkansizdir… eger kendinizi iyi hisetmiyorsaniz, veya hersey tersine gidiyorsa, ===sabah uykudan kalkarken ell yüz yikandiktan sonra 1 kere eüdübesmele,
1 kere Fatiha suresi,
3 kere Ihlas suresi,
7 kere Ayetel kürsi,
1 kerede Amenerresulu.
gecede uyurken aynisini okur sagtarafa yatarsin.
herseye karsi en güzel koruyan bunlardir, daha fazlasi karidig, ves-selam.
bana nasıl yapıldıgını gösterin
ben bu ebced hesabına çok kafa yoruyorum.. araştırıyorum..yani şifre gibi bişe ama bi sonuç elde edemedim doğrusu…
yöneticinin notu: mesajınızın bir kısmını sildim. lütfen yukardaki yorumları okuyunuz.
Ebcedle ilgili bilgi almak isteyen ya da ebced hesaplarını merak eden arkadaşlar, akademik düzeyde yazılmış herhangi bir edebiyat kitabından (daha çok eski edebiyat üzerine) detaylı bilgi alabilir. Bir kısmı üniversitelerde ders kitabı olarak da okutulan, divan edebiyatını kuramlaştıran araştırmaların birçoğunda ebced detaylıca anlatılır. Bunların herhangi birin ebcedi öğrenebilir, adınızı ya da istediğiniz kelimeyi hesaplayabilirsiniz. Örneğin:
Agâh sırrı Levend, Divan Edebiyatı
Ord. Prof. Dr. Fuad Köprülü, Türk Edebiyatı Tarihi
Ahmet Kabaklı, Divan Edebiyatı
Prof. Dr. İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü
Hamdi Birgören & M. Ayyıldız, Edebiyat Bilgi ve Teorileri
Hayati Develi, Osmanlıca Lûgat
vs.
Ayrıca, İskender Pala’nın Babilde Ölüm İstanbul’da Aşk isimli romanında da ebced hesabı çok kritik bir yer tutar. Kitabın kurgusu tamamen ebced üzerine kuruludur. Son derece zekice işlenmiş, okuması çok keyifli bir kitaptır. İyi okumalar.
Arkadaşlar, bu konuda her zaman ciddi yanlış anlamalar vardır. Fala o kadar meraklıyız ki ebcedi bile fal olarak yorumluyoruz. Ebced hesabı için “Nasıl bakılıyor?” denmez. Zira ebced fal değildir ki bakılsın. Ancak cahil cühela ebcedle falı ilişkilendirir.
“İsminin nasıl yazıldığına bak hesapla, aaa ne kadar kolay!” Kolay olan ne? İsminin ebced hesabındaki karşılığı ne işe yarayacak? O sayıyı uğurlu mu sayacaksın? Yok böyle bir şey.
Ebced her şeyden önce bir edebî sanattır. Uygulanış biçiminden ötürü “tarih düşürme” de denir. Ne işe yarar diye düşünebilirsiniz. Öncelikle sanatsal açıdan bakalım. Bugün Mona Lisa ne işe yarıyorsa ebced de o işe yarar. Ancak bakar, hayranlıkla seyredersiniz. Tabii tek işlevi bu değil. “Tarih düşürme” işlevi çok önemli. Diyelim ki bir camie gittiniz. Üzerindeki kitabede şiir yazılı. İşte o şiirin son beytindeki (ya da son mısraındaki) harflerin ebced karşılığını doğru hesaplayabilirseniz yapının inşa tarihini bulursunuz. (Çok önemli bir püf noktası: Böyle bir işe girişirseniz hicrî tarihi miladîye çevirmeyi unutmayın.)
Divan edebiyatında her önemli olay şiirlerle ölümsüzleştirilirdi. Büyük fetihlerden tutun da sevilen bir kişinin ölümüne, bir şehzadenin doğumuna, mahalleye küçük bir çeşme inşa edilmesinden, padişahın tahta çıkışına kadar her şey şiirlere konu edilirdi. İşte bu şiirlerin son beyitlerinde anlatılan olayın tarihi gizlidir. IV. Murad’ın Bağdad Seferi’ni anlatan bir şiir bu seferin tarihini şifreli olarak içinde barındırır. Sultan Abdülmecid’in tersanede yeni bir gemi inşa ettirmesini anlatan bir şiir, geminin yapım tarihini bildirir. Bunların binlerce örneği mevcuttur.
Bu şairler, edibler o kadar ustadır ki yazdıkları şiir hem aruz veznine uyar, hem kafiyelenişi kusursuzdur hem de harflerini toplayınca şifreler elde edilir. “Aa ne kadar kolaymış, ismini yaz, hesaplayıver.” diyenler bir kere daha düşünsün.
Peki bu hesaplar nasıl yapılır? Öncelikle iyi bir Osmanlıca ve edebiyat bilgisi gereklidir. Eski harfleri ve onların ebced karşılıklarını bilmeden olmaz. Daha sonra ebced konusunda özellikle çalışmış olmak gerekir. Çünkü ebced hesabı kendi içinde çeşitlidir. Yarım ebced, tam ebced vs. Kullanılan yöntemin hangisi olduğunu bilmezseniz hesap yanlış çıkar. Ebced öyle “Ali’nin karşılığı 110, ebced yaptım.” demekle olmaz.
İşte bu açılardan ebced hesabı edebiyatımız için olduğu kadar tarih, halk kültür vs. alanlar için de son derece önemlidir. Bu nedenle araştırılıp öğrenilmesinde yarar var. İlgilenen arkadaşlara kolay gelsin.
(Fal içinse kahveyi tavsiye ederim.)
insanın kendi kültürüyle yaşaması güzel.
selam herkese sevgili arkadslarr bu işler kolay degil ebced hesabi bilen insana bunu yapıverın hesaplayıverın demekle olmaz zahmetli karısk iş okurken bile sıkılıp bırakannız olmusştur. ben cocuklugumdan beri arastrıyorum ,kitablar edındım bilğiler topladım hatta eski mezar tasları uzerındeki yazıarın ebced hesabıyla yazıldıgına kadarr ogrendımm artık cevremdeki her eski yazından anlam cıkarmaya basldımm bu iş tek kelımyle islamın kuranin arabcanin ne buyuk ilim dili oldugunu gosterıyor.ayın sn kaf ha mim vb. bu tarzdan baslayan kuranda sureler var bunlar birer sır arkadaslar .
ayıptır soylemesi aydınlıyım ege bolgesinde gitmediğim hoca kalmadı ama gercekten bu işi anlayan hocalar yok varsada bulamdım boyle hocayı,eskidendi hersey eski insanlarda vardi hersey.piyasalardaki gizli ilimler kitablarınida almayın yazarlar onları eksik yazıyolar iş yapan olur diye .
Arkadaşlar, tekrarlamakta yarar var, ebced bir fal hesabı değildir. Esra, o gittiğin hocalar okudukları surenin anlamını bilmez. Ebced hesabı kim, üfürükçüler kim! İlmi yanlış yerde arıyorsun.
Ebcedle ilgilenecekseniz edebiyat konusundan hareket edin, faldan, büyüden değil. Ebced bilen birilerini arıyorsanız bunlar da eski edebiyat hocalarıdır, üfürükçüler değil. Üniversitelerde ders verirler çoğunlukla, izbe odalarda muska yazıp büyü satmazlar.
5 ağustos 1976 doğumluyum bu tarihe göre ebced hesabyla ismim ne olursa uygun olurdu. bildiğim kadarıyla ebced hesabıyla isim koymak uygun bir isim koyma tarzı. cevaplarsanız sevinirim.
haklısın kadir emiroglu bende onlar biliyor dye gidiyom ama bilmiyolarr tam alamıyla ekisk biliyolar .nerden bulcam eski edebiyatci cevremde cok zor ihhtimalsiz hatta gene iş bana düşüyor kendi cabalarmla anlaya anlaya ilerleyecegımm .tesekürler sizede sagolun haklisiniz
Osmanlıca ile alakalı olan bu sitenin üç yıldır en fazla hit alan
sayfası burası oldu.
Artık dogru dürüst yazıyı bile okumadan yapılan yorumları silmekten yoruldum.
Bugün itibari ile sayfayı yorumlara kapatıyorum.
Selametle